Almanca Küçültme Ekleri -chen ve -lein — Neden Hep das? Umlaut ve Örnekler (Sesli, A1–A2)
Almanca Küçültme Ekleridas Haus → das Häuschen
Almancada bir ismi küçültmek ya da sevimli göstermek için sonuna -chen ya da -lein eklenir: das Haus → das Häuschen (evcik), die Katze → das Kätzchen (kedicik). Türkçedeki «-cik» ekine benzer. Bu sayfada artikelin neden değiştiğini, umlautu, çoğulu ve anlamı değişmiş kelimeleri bulacaksınız. Almanca kelimelere dokunursanız dinlersiniz.
Küçültülen isim hep das olur
Asıl ismin artikeli ne olursa olsun, -chen ve -lein eklenince kelime nötr olur. Bu yüzden canlı varlıklarda bile das kullanılır: das Mädchen (kız), das Männchen (erkek hayvan).
| Asıl isim | Küçültme | Türkçe |
|---|---|---|
| der Hund | das Hündchen | küçük köpek |
| die Katze | das Kätzchen | kedicik, yavru kedi |
| das Haus | das Häuschen | evcik, küçük ev |
| der Tisch | das Tischchen | küçük masa |
| die Blume | das Blümchen | çiçekçik |
| der Baum | das Bäumchen | küçük ağaç |
Akılda tutun: Bir kelimenin artikelinden emin değilseniz: artikel bulucu.
Ünlü değişir, sondaki -e düşer
Küçültme yapılırken kökteki a, o, u, au çoğunlukla ä, ö, ü, äu olur. Kelimenin sonundaki vurgusuz -e de düşer.
| Değişim | Örnek | Türkçe |
|---|---|---|
| a → ä | die Stadt → das Städtchen | kasaba, küçük şehir |
| o → ö | die Hose → das Höschen | küçük pantolon; külot |
| u → ü | das Buch → das Büchlein | kitapçık |
| au → äu | das Haus → das Häuschen | evcik |
| -e düşer | die Tasse → das Tässchen | küçük fincan |
| oo → ö | das Boot → das Bötchen | küçük tekne |
Çift yazılan ünlü umlautlaşınca tek yazılır: Boot → Bötchen. Bazı kelimelerde umlaut olmaz: das Frauchen (köpeğin kadın sahibi).
-chen mi, -lein mi?
Günlük dilde ve yazıda en sık ek -chen‘dir. -lein daha eski, masal ve şiir dilinde sık görülür. -ch ile biten kelimelerde «-chchen» söylemesi zor olduğu için çoğunlukla -lein seçilir.
| Kelime | -chen | -lein |
|---|---|---|
| das Buch | — | das Büchlein |
| der Bach | — | das Bächlein |
| der Vogel | das Vögelchen | das Vöglein |
| der Mann | das Männchen | das Männlein |
| Almanca | Türkçe |
|---|---|
| Das Kätzchen schläft auf dem Sofa. | Yavru kedi kanepede uyuyor. |
| Wir wohnen in einem Städtchen am See. | Göl kenarında bir kasabada oturuyoruz. |
| Möchtest du noch ein Tässchen Kaffee? | Bir fincan daha kahve ister misin? |
| Im Wald sitzt ein Vöglein auf dem Baum. | Ormanda ağaçta küçük bir kuş oturuyor. |
Çoğul: tekille aynı
| Almanca | Türkçe |
|---|---|
| Ich kaufe sechs Brötchen. | Altı küçük ekmek alıyorum. |
| Die Mädchen spielen im Garten. | Kızlar bahçede oynuyor. |
Anlamı değişmiş kelimeler
Bazı kelimeler biçim olarak küçültmedir ama artık bağımsız bir kelime gibi kullanılır. Bunlar «küçük» anlamı taşımaz; doğrudan öğrenilir.
| Kelime | Türkçe | Not |
|---|---|---|
| das Mädchen | kız | eski Magd (hizmetçi kız) kelimesinden |
| das Brötchen | küçük ekmek, sandviç ekmeği | das Brot’tan; kahvaltının ekmeği |
| das Märchen | masal | eski Mär (haber, söylenti) kelimesinden |
| das Eichhörnchen | sincap | küçültme biçimi sabit |
| das Plätzchen | kurabiye | Noel kurabiyesi; ayrıca «küçük yer» |
| das Männchen | erkek hayvan | «küçük adam» için çoğunlukla das Männlein |
| das Fräulein | eski: bekâr kadın, «hanımefendi» | bugün hitapta kullanılmaz |
«Das Mädchen» dil bilgisine göre nötrdür. Sonraki cümlede es ile kelimenin cinsiyetine, sie ile kişinin kendisine gönderme yapılabilir; ikisi de standart Almancada doğrudur: Das Mädchen ist neu. Es heißt Lena. / Sie heißt Lena. Artikel her iki durumda das kalır.
Avusturya, İsviçre ve Güney Almanya
Bölgesel konuşmada başka küçültme ekleri kullanılır. Yazı dilinde -chen ve -lein standarttır, ama bu biçimleri Almanya’nın güneyinde, Avusturya’da ve İsviçre’de sık duyarsınız.
| Bölge | Ek | Örnek | Türkçe |
|---|---|---|---|
| Bavyera, Avusturya | -erl, -l | das Sackerl, das Zuckerl | poşet, şeker |
| İsviçre | -li | das Müesli, das Plätzli | müsli, ince şnitzel |
| Svabya (Stuttgart çevresi) | -le | die Spätzle, das Häusle | erişte benzeri hamur yemeği, evcik |
Alıştırmalar
Her cümlede doğru seçeneği işaretleyin. Doğru cevaptan sonra kısa kural notu açılır.
Welcher Artikel?
Küçültme isminin tekil (Nominativ) belirli artikelini seçin.
… Hündchen
-chen → her zaman das.
… Kätzchen
die Katze, ama das Kätzchen.
… Büchlein
-lein → her zaman das.
… Mädchen
Mädchen bir küçültmedir → das.
… Bäumchen
der Baum, ama das Bäumchen.
… Blümchen
die Blume, ama das Blümchen.
Diminutiv bilden
Doğru küçültme biçimini seçin.
das Haus → das …
au → äu.
die Katze → das …
a → ä, sondaki -e düşer.
die Stadt → das …
a → ä.
das Buch → das …
-ch ile biten kelimede -lein.
die Hose → das …
o → ö, sondaki -e düşer.
Plural
Doğru çoğulu seçin (Nominativ).
das Brötchen → die …
-chen’de çoğul eki yok.
das Mädchen → die …
Çoğul tekille aynı.
das Büchlein → die …
-lein’de çoğul eki yok.
Sıkça Sorulan Sorular
Almancada -chen ile biten kelimeler neden das alır?
Standart Almancada küçültme eki -chen ve -lein ile kurulan isimler her zaman nötrdür. Asıl kelime der ya da die olsa da küçültme das olur: der Hund → das Hündchen, die Katze → das Kätzchen.
Das Mädchen neden das?
Mädchen, eski Magd (kız, hizmetçi) kelimesinin -chen’li küçültmesidir. Küçültme eki -chen ile kurulan isimler nötr olduğu için das Mädchen denir; artikel kişinin cinsiyetine göre belirlenmez. Sonu -chen diye biten her kelime küçültme değildir: der Kuchen (pasta) erildir.
-chen ile -lein arasında fark var mı?
Anlam aynıdır: ikisi de küçültür ya da sevimli kılar. -chen bugün daha yaygındır; -lein daha eski ve masal dilinde sık görülür. -ch ile biten kelimelerde çoğunlukla -lein kullanılır: das Büchlein, das Bächlein.
Küçültme isimlerinin çoğulu nasıl yapılır?
Çoğul eki gelmez, yalnız artikel die olur: das Brötchen → die Brötchen, das Büchlein → die Büchlein.
İlgili sayfalar
